TAN GAZETESİ (1934-1945)
İkinci Dünya Savaşı yıllarının en önemli sol gazetesi TAN, 40-45 bin
tirajıyla CUMHURİYET Gazetesinden sonra en yüksek tirajlı günlük
gazeteydi. 1934 yılında Zekeriya Sertel’in Halil Lütfü Dördüncü ile
beraber Türkiye İş Bankasından satın aldıkları gazete 1939’da
sonradan katılmış olan Ahmet Emin Yalman’ın ayrılmasıyla tam anlamda
Sertellerin eline geçti. (Bu tarihte artık SERTEL soyadını da almış
bulunuyorlardı.) Gazetenin halk tarafından çok sevilip satılmasının
sırları nelerdi?
1-Çok güçlü bir ekibe sahip olması. İki Sertelin dışında Aziz Nesin,
Sabahattin Ali gibi çok önemli yazarları vardı.
2- Zekeriya Sertel’in prensip gazeteciliği: Gazete kimin için, ne
için çıktığını bilmeli, halkın davalarını ele alarak geniş yığınlara
ulaşabilmeli, bir fikir gazetesi olarak fikirlerini geniş kitlelere
duyurabilmeliydi. Ayrıca teknik ve kalite de önemliydi.
3-Gazete olayları doğru ve tarafsız vermeli; siyasal eylemlere,
çıkar çevrelerine alet olmamalıydı.
TAN, ikinci dünya savaşı yıllarının gazetesiydi. Bu yıllarda ana
davası Nazizme, Hitler’in “yeni nizam davasına” karşı çıkmak,
Türkiye’nin Nazi Almanya’dan yana savaşa girmesini önlemekti. Bu
kavgada Atatürk’ün, “Yurtta Sulh, Cihanda Sulh,” ilkesine de
dayanıyorlardı. Hatta Atatürk döneminin dışişleri bakanı T. Rüştü
Aras gazetede yazılar yazıyordu. Bu yazılarla çoğu Alman yanlısı
olan basını karşılarına alıyorlardı.
Zekeriya
Sertel Yeni Nizamı şöyle anlatıyordu: “Almanya, Avrupa’nın en
büyük sanayi devleti olduğu için müstemlekelere muhtaçtır. Bu
sömürgeleri, İngiltere’yi yenerek dünya egemenliğini sağlamak
suretiyle elde etmek hülyasındadır... Bunun için de Balkanları yeni
Nizam içine sokmak zorunluluğu vardır.”(23 Kasım 1940)
Tan
Gazetesi sürekli olarak Saraçoğlu hükümetinin savaş dışı kalma
politikasını destekliyordu. Zekeriya Sertel daha savaş başlar
başlamaz, 6 Eylül 1939 tarihli gazetedeki yazısında şöyle diyordu: “Saraçoğlu
Hükümetinin, Türkiye saldırıya uğramadıkça savaşa girmeme politikası
doğrudur. Alman egemenliği altına girmesi kesinlikle önlenmelidir.”
Nazi Almanya ise aynı bugün Bush idaresinin yaptığı gibi, “Yeni
Avrupa nizamı bir gerçektir. Bunun karşısında küçük devletlere düşen
görev ya evet ya hayır demektir. Hayır diyen devletler kendi
akıbetlerinden sorumlu olacaklardır.” Alman yanlısı yerli basın
da bu havayı estiriyor, Türkiye yeni Avrupa nizamını kabul etmelidir
diyorlardı. Z. Sertel ise, “Bu savaş bizim savaşımız değildir. Bu
savaş büyük devletler arasında dünya egemenliği için yapılmaktadır.
Biz küçük devletlerin bağımsızlıklarından yanayız. 20 yıl önce bunun
için savaştık. Ne başkalarının topraklarında gözümüz vardır ne de
genişleme emelimiz. Başkalarının özgürlük ve bağımsızlıklarına saygı
göstermeyi 20 yıl önce uğrunda savaş verdiğimiz amaçlardan biri
sayıyoruz. Onun için müttefiklerimiz bizden silahlı bir yardım
beklememelidirler. “ diyordu. (24 Ağustos 1943) Sabiha Sertel
ise görüşler köşesinde bu emperyalist savaşa katılmanın Türkiye için
tam bir yıkım olacağı tezini savunuyordu.
Gazete bu ana davanın yanında sürekli olarak halkın temel
sorunlarını ele alıyordu: yoksulluk, pahalılık, yolsuzluklar, irtica
gibi. Bunların yanında özellikle savaş sonlarında aşağıdaki
istekleri ileri sürüyorlardı:
-Demokratik Anayasa
-Düşünce özgürlüğü, düşünce suçlarının affı
-Özgür basın, basın yasasında değişiklikler
-İnsan haklarına saygı
-Çok partili demokrasiye geçişin hızla gerçekleştirilmesi, bunun
için gerekli yasaların çıkarılması
-Yolsuzlukların üstüne gidilmesi, aşırı karların cezalandırılması.
Zekeriya Sertel, bu değişiklikleri, o günkü hükümetin ve o günkü
Meclisin yağamayacağını ileri sürüyor, halk oyuna gidilmesini
istiyordu.
Kısacası TAN Gazetesi geniş bir düşman cephesiyle karşı karşıyaydı.
Bunların başında tek parti iktidarını tehlikede gören CHP hükümeti
vardı. Bunu Nazi yanlısı basın ve ülkücüler izliyor, irticacılar da
TAN Gazetesini bir düşman gibi görüyorlardı. Bunun sonucu; 4 Aralık
1945’te Babıali’de Sertellere ve TAN Gazetesine karşı yapılan
binlerle kişilik gösteride, gazete yazıhanesine balta ve balyozlarla
saldırılması ve gazete idarehanesinin yerle bir edilmesiydi.
SAYFA 2 :
4 Aralık Tan gazetesi olayları
